Du lịch cộng đồng, một loại hình du lịch mới sẽ mang đến cho bạn cơ hội khám phá văn hóa, trải nghiệm nếp sống gần gũi, thân tình của người dân bản địa và thưởng thức các món ngon dân dã, đặc sản vùng miền.
1. Du lịch cộng đồng là gì?
Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch có sự tham gia của cộng đồng địa phương trong chuỗi cung cấp dịch vụ, tổ chức khai thác, quản lý và nhận lại lợi ích. Cụ thể, người dân địa phương sẽ chào đón và đáp ứng các nhu cầu sinh hoạt, trải nghiệm của du khách như: nơi nghỉ, ăn uống, đi lại, tham quan,… Du khách tham gia sẽ được trải nghiệm nếp sống đời thường, thưởng thức món ăn dân dã và cùng sinh hoạt, làm việc như người bản địa.
Hiện nay, du lịch cộng đồng đang được coi là loại hình du lịch thú hút nhiều du khách bởi sự gần gũi, chân thật của loại hình du lịch này mang lại. Trong chuyến đi này các du khách sẽ được người dân bản địa mời đến làng, bản, nơi người dân bản địa sinh sống, tại đây họ sẽ được người dân bản địa cung cấp chỗ ở và được thưởng thức các món ăn dân dã, đặc sản của địa phương; bên cạnh đó du khách còn được trải nghiệm cuộc sống của người dân bản địa với những sinh hoạt rất đời thường giúp du khách khám phá và tìm hiểu về các giá trị văn hóa, truyền thống của địa phương. Mặt khác với nguồn chi tiêu của du khách khi đến đây sẽ là nguồn thu nhập giúp người dân địa phương cải thiện cuộc sống mang lại nhiều lợi ích phát triển kinh tế bền vững cho bản địa.
Ngoài ra du lịch cộng đồng còn giúp người dân bảo vệ tài nguyên môi trường sinh thái, cũng là dịp để bảo tồn và phát huy những nét văn hoá độc đáo của địa phương,…
Loại hình du lịch này trong những năm gần đây đang được nhà nước quan tâm và khuyến khích phát triển cho nên mô hình du lịch cộng đồng đang được mở rộng một cách nhanh chóng và có xu hướng cải tiến theo hướng đáp ứng đủ nhu cầu của khách hàng đồng thời giữ nguyên gốc, nguyên sơ chất phát chân thực văn hóa bản địa. Đó là những giá trị cốt lõi, nguyên sơ, chất phát mà cả cộng đồng đang muốn giữ gìn.
2. Lợi ích của du lịch cộng đồng
Du lịch cộng đồng góp phần giúp phát triển kinh tế địa phương và gìn giữ những nét đẹp văn hóa, truyền thống, bản sắc vùng miền,… Không chỉ thế, hình thức du lịch này còn mang đến cho du khách nhiều lợi ích với những trải nghiệm thú vị:
- + Cảm thấy gắn kết hơn với văn hóa, cảnh sắc thiên nhiên.
- + Trải nghiệm nếp sống, lối sinh hoạt bình dị, đời thường của người dân bản địa.
- + Thưởng thức các món ăn dân dã, đậm chất địa phương.
- + Góp phần phát triển kinh tế cho người bản địa, bảo tồn tài nguyên, di sản địa phương.
- + Thỏa mãn nhu cầu khám phá, tìm tòi và trải nghiệm những điều mới.
- + Trau dồi vốn sống, hiểu biết hơn về lịch sử, phong tục, nếp sống của người dân ở từng vùng, miền.
Khi du khách đến tham quan và trải nghiệm du lịch cộng đồng, họ được gặp gỡ với người địa phương, được giới thiệu về văn hóa, lịch sử, phong cách sống của địa phương. Họ có thể tham gia các hoạt động trải nghiệm, ăn uống và sinh hoạt cùng người địa phương. Điều này giúp họ hiểu rõ và nâng cao nhận thức về văn hóa địa phương. Ngoài ra, du lịch cộng đồng cũng giúp người địa phương giao lưu, trao đổi văn hóa và kinh nghiệm với du khách. Họ có thể chia sẻ về lịch sử, truyền thống, văn hóa, phong cách sống của địa phương với du khách và học hỏi về những nền văn hóa khác nhau từ khách du lịch. Điều này giúp tạo ra sự đa dạng và sự hiểu biết giữa các nền văn hóa.
3. Các hình thức du lịch cộng đồng hiện nay
Có rất nhiều hình thức du lịch cộng đồng, trong đó phổ biến nhất phải kể đến là:
3.1 Du lịch sinh thái
Du lịch sinh thái là một hình thức du lịch bền vững, tập trung vào việc bảo vệ môi trường tự nhiên và văn hóa địa phương. Nó được thiết kế để bảo vệ và bảo tồn các hệ sinh thái, cộng đồng địa phương, đồng thời tạo ra các cơ hội kinh doanh cho các doanh nghiệp và việc làm cho người địa phương. Du lịch sinh thái được thực hiện thông qua các hoạt động như đạp xe, dạo bộ, đi bộ đường dài, tắm biển, đi săn bắn, câu cá, xem chim,… Điều quan trọng là các hoạt động này phải được thực hiện trong một môi trường được bảo vệ, đảm bảo không gây tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên và văn hóa địa phương.
3.2 Du lịch nông nghiệp
Các hình thức du lịch cộng đồng hiện nay Du lịch nông nghiệp là một hình thức du lịch liên quan đến hoạt động sản xuất nông nghiệp và trải nghiệm đời sống nông thôn. Nó kết hợp giữa du lịch và nông nghiệp, cho phép du khách trải nghiệm các hoạt động liên quan đến nông nghiệp như trồng cây, thu hoạch, chăm sóc động vật và tham gia các hoạt động văn hóa địa phương. Du lịch nông nghiệp giúp tăng cường sự hiểu biết, tôn trọng đời sống nông thôn và truyền thống văn hóa của địa phương. Nó cũng khuyến khích việc sử dụng các sản phẩm địa phương và thúc đẩy sự phát triển kinh tế của khu vực nông thôn. Các hoạt động du lịch nông nghiệp có thể bao gồm tham quan vườn trái cây, thăm nhà máy sản xuất rượu vang, tham gia trại nông nghiệp, trải nghiệm cuộc sống nông thôn. Nó cũng có thể liên quan đến việc tham gia các hoạt động gắn liền với văn hóa địa phương như tập thể dục sáng, thăm quan các di tích lịch sử, ẩm thực,…
Tại Cam Lâm – Khánh Hòa hình thức du lịch này đang rất phổ biến. Du khách sẽ được cùng trải nghiệm tham quan vườn xoài, trải nghiệm làm bánh xoài, dùng thử xoài, dùng thử bánh xoài,…Checkin vườn xoài và nhiều hoạt động hấp dẫn khác nữa.
3.3 Du lịch nghệ thuật, thủ công mỹ nghệ
Đây là một hình thức du lịch tập trung vào trải nghiệm các sản phẩm nghệ thuật, thủ công mỹ nghệ của một địa điểm. Hình thức nay phát triển ở các địa phương có nền văn hóa phong phú, có nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ độc đáo, đặc biệt. Các hoạt động du lịch nghệ thuật, thủ công mỹ nghệ bao gồm tham quan các cửa hàng, làng nghề, các khu vực sản xuất và trưng bày sản phẩm thủ công mỹ nghệ của địa phương. Du khách có thể học tập, tìm hiểu, trải nghiệm cách làm các sản phẩm nghệ thuật thủ công mỹ nghệ đặc trưng của địa phương và có thể mua sắm các sản phẩm đó như là một kỷ niệm.
3.4 Du lịch bản địa
Du lịch bản địa là một hình thức du lịch tập trung vào trải nghiệm văn hóa, lịch sử, đời sống, tập quán của các cộng đồng bản địa tại một địa phương hoặc một vùng. Hình thức này khá phổ biến trong những năm gần đây với sự quan tâm của khách du lịch đối với các trải nghiệm độc đáo, mang tính văn hóa và xã hội. Các hoạt động du lịch bản địa thường bao gồm tham quan các khu vực bản địa, tham gia các hoạt động tập quán, ẩm thực, văn hóa và lễ hội địa phương. Du khách có thể học hỏi, trải nghiệm và tham gia vào các hoạt động văn hóa, lịch sử, thực tế của cộng đồng bản địa. Ngoài ra, hình thức du lịch này còn giúp khách du lịch hiểu rõ hơn về văn hóa, lịch sử, tập quán của cộng đồng bản địa, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy giá trị của văn hóa bản địa.
3.5 Du lịch làng
Du lịch làng là loại hình du lịch liên quan đến việc tham quan, khám phá các làng quê, nơi du khách có thể tìm hiểu và trải nghiệm đời sống, văn hóa, tập quán của người dân. Đây là một hình thức du lịch phổ biến ở các địa phương có những làng quê đẹp, truyền thống văn hóa phong phú. Các hoạt động du lịch làng bao gồm tham quan, khám phá các làng quê, tham gia các hoạt động như làm nông, chăn nuôi, thực hành nghề truyền thống, tìm hiểu văn hóa và lịch sử địa phương. Du khách có thể trải nghiệm đời sống của người dân địa phương, hòa mình vào cuộc sống bình dị và tìm hiểu về văn hóa, tập quán của cộng đồng.
4. Tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng tại Việt Nam
Điều kiện để phát triển du lịch cộng đồng ở Việt Nam có nhiều thuận lợi tạo nên một tiềm năng lớn cần được khai thác triệt để hơn nữa trong tương lai. Trên dải đất hình chữ S hiện có 54 dân tộc sinh sống. Họ phân bố rải rác ở nhiều vùng miền khác nhau tạo nên những khu dân cư sinh sống bản địa với những nét đặc sắc riêng.
Nếu biết cách khai thác để phát triển du lịch cộng đồng sẽ là tiềm năng lớn thu hút không chỉ khách du lịch trong nước mà cả khách quốc tế. Không chỉ có vậy, Việt Nam với địa hình ¾ là đồi núi, có mặt phía Đông giáp với biển nên cảnh quan chuyển tiếp cực đa dạng. Được thiên nhiên ưu ái với những địa hình tuyệt phẩm, rất thích hợp để phát triển du lịch sinh thái, du lịch văn hoá.
